พยาธิตัวกลมอะนิซาคิส

ผศ.ดร.ณัธคพัชฬ รัตนพิทูลย์ และรศ.พญ.ชวัลญ์ญา รัตนพิทูลย์
ศูนย์วิจัยโรคปรสิต สำนักวิชาแพทยศาสตร์
มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี

มีลักษณะเป็นเส้นสีขาว ยาวประมาณ 2-3 เซนติเมตร ชนิดที่พบบ่อย คือ Anisakis simplex ตัวอ่อนของพยาธิอะนิซาคิสแทรกอยู่ภายในเนื้อปลาทะเล รวมถึงอวัยวะภายใน เช่น ปลาแซลมอน ปลาหมึก ปลาซาบะ ปลาซาร์ดีน ในประเทศไทยตรวจพบตัวอ่อนของพยาธิในปลามากกว่า 20 ชนิด อาทิ ปลาดาบเงิน ปลาตาหวาน ปลาสีกุน ปลาทูแขก ปลากุแรกล้วย ปลาลัง เป็นต้น

การระบาดของพยาธิ
มักพบระบาดในประเทศที่นิยมรับประทานปลาทะเลดิบ พบได้บ่อยในประเทศญี่ปุ่น ประเทศแถบสแกนดิเนเวีย เนเธอร์แลนด์ อเมริกาใต้ ประเทศไทยก็เคยมีรายงานการติดเชื้อ แต่ไม่บ่อยเท่าประเทศอื่น

อาการ
อาการต่าง ๆ อาจเกิดหลังรับประทานอาหารที่มีพยาธิชนิดนี้ เป็นชั่วโมง หรือเป็นวันก็ได้ อาจจะพบอาการดังนี้
– ปวดท้อง
– แน่นหน้าอก จุกเสียดบริเวณลิ้นปี
– คลื่นไส้อาเจียน ท้องเสีย จะมีลักษณะอาการคล้ายโรคกระเพาะอาหาร หรือโรคอาหารเป็นพิษ
– อาจพบเลือดออกในกระเพาะอาหารจากการเกาะเจาะด้วยปากที่มีหนามและหางที่แหลม จนทำให้เกิดแผลในกระเพาะอาหาร

การวินิจฉัย
ส่องกล้องตรวจกระเพาะอาหาร

การรักษา
– ให้ยา Albendazole ในรายที่ได้รับการยืนยันการติดเชื้อ
– ใช้กล้องคีบตัวพยาธิออก ถ้าพบตัวอ่อนของพยาธิชนิดนี้ (ตัวอย่างการคีบพยาธิในผู้ป่วยหญิง ตีพิมพ์ใน NEJM https://www.facebook.com/TheNewEnglandJournalofMedicine/videos/10154099780723462?sfns=mo)

การป้องกัน
– ไม่รับประทานเครื่องในปลาแบบดิบ ๆ
– ตรวจดูเนื้อปลาก่อนว่ามีสิ่งแปลกปลอมลักษณะเส้นสีขาวคล้ายๆตัวพยาธิอะนิซาคิสหรือไม่
– นำปลามาแช่แข็งที่อุณหภูมิต่ำกว่า -20 องศาเซลเซียส ไม่ต่ำกว่า 24 ชั่วโมง ก่อนทำการประกอบอาหาร
– นำปลามาประกอบอาหารด้วยการผ่านความร้อน 60 องศาเซลเซียส อย่างน้อย 1 นาที

เอกสารอ้างอิง
– Uichiro Fuchizaki and Masahi Nishikawa. Gastric Anisakiasis. N Engl J Med 2016; 375:e11
– Center for Disease Control and Prevention, USA. Anisakiasis. https://www.cdc.gov/dpdx/anisakiasis/index.html
– picture: Anisakis simplex: http://fishparasite.fs.a.u-tokyo.ac.jp/…/Anisakis-simplex-e…
– Pictures: Sushi and sasami: https://www.verema.com/…/1057456-que-anisakis-relacion-tien…
– พัชรพร เตชะสินธุ์ธนา. สิ่งที่มากับ…..ปลาดิบ. http://www.si.mahidol.ac.th/sidoctor/e-pl/articledetail.asp…
– ณัฏฐวุฒิ แก้วพิทูลย์. Anisakis ในพยาธิตัวกลม. ตำราปรสิตวิทยาทางการพยาบาลและสาธารณสุข. 2562, 410 หน้า