พยาธิเข็มหมุด

ผศ.ดร.ณัธคพัชฬ รัตนพิทูลย์
รศ.พญ.ชวัลญ์ญา รัตนพิทูลย์
ศูนย์วิจัยโรคปรสิต สำนักวิชาแพทยศาสตร์
มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี

เคยสังเกตเห็นลูกๆหรือเด็กๆเกาก้น ยามค่ำคืน นอนกระสับกระส่าย รวมถึงตัวท่านเอง?
ที่เห็นในภาพนี้ เป็นไข่พยาธิเข็มหมุด Enterobius vermicularis เป็นพยาธิที่สามารถพบได้ในผู้คนทุกวัย ไม่เลือกชนชั้นหรือฐานะ แต่มักพบในนเด็กมากว่าผู้ใหญ่ สามารถพบได้ทั่วโลก แต่มักพบในแถบประเทศเมืองหนาวมากกว่าประเทศเมืองร้อน ในบ้านเราก็ยังพบรายงานการติดเชื้ออยู่ ดังรายงานของ Taylor A และคณะ ปี 2561 สำรวจในเด็กศูนย์พัฒนาเด็กที่ปทุมธานี 397 คน พบการติดเชื้อ 31 ราย (7.8%) ที่เรียกว่าพยาธิเข็มหมุด เนื่องจากตัวพยาธิมีลักษณะ กลม สีขาวใส เเละบริเวณหัวจะโป่งพองออก ทำให้มองดูคล้ายหัวเข็มหมุด ตัวเต็มวัยของพยาธิชนิดนี้อาศัยอยู่ในบริเวณลำไส้ใหญ่ส่วนปลายของคน หลังจากผสมพันธุ์กันเเล้วพยาธิตัวเมียจะคลานออกมาวางไข่บริเวณทวารหนัก หรือบริเวณช่องคลอดสตรี ในเวลากลางคืน ทำให้เกิดอาการคัน

 

การติดเชื้อพยาธิชนิดนี้ง่ายมาก เนื่องจากไข่ พยาธิมีขนาดเล็กและเบา สามารถกระจายตามที่นอน เสื้อผ้าและสิ่งแวดล้อมอื่นๆ จึงติดต่อ ได้ง่าย และพบว่าติดต่อกันในหมู่สมาชิกในครอบครัว หรือที่ที่มีการอยู่รวมกันของผู้คน เช่น โรงเรียนประจำที่นักเรียนกินอยู่หลับนอนร่วมกันได้บ่อยๆ
– ติดต่อโดยการหายใจ เพราะไข่พยาธิตัวนี้มีน้ำหนักเบา เมื่อสะบัดเสื้อผ้า ผ้าห่ม หรือผ้าปูที่นอน จะทำให้ไข่ฟุ้งกระจายปลิวไปในอากาศ เมื่อเราหายใจเอาไข่เข้าไปก็จะติดโรคได้
– ติดต่อโดยการกินไข่พยาธิจากการเกาก้นเเล้ว ไข่อาจติดมากับมือเเละซอกเล็บ เมื่อเด็กเอานิ้วเข้าปากหรือดูดนิ้วก็จะได้รับไข่พยาธิเข้าไป หรือถ้าไข่พยาธิที่ติดมากับเครื่องใช้ เช่น ลูกบิดประตู เสื้อผ้า เมื่อเราเอามือไปสัมผัส เเล้วนำมาเข้าปากก็จะติดโรคได้

 

อาการ
– อาการคันก้น มีอาการหงุดหงิด นอนไม่หลับ เเสบก้น เบื่ออาหาร เเละน้ำหนักลด
– ผู้หญิงถ้าพยาธิคลานกลับเข้าไปในช่องคลอด ก็จะทำให้เกิดการอักเสบของมดลูก เเละบริเวณที่พยาธิไชผ่าน
– ผู้ชาย ถ้าพยาธิไชผ่านเข้าไปตามท่อปัสสาวะ เเละต่อมลูกหมากก็จะทำให้เกิดการอักเสบขึ้นได้
– การเกาทำให้เกิดรอยถลอก อาจเกิดเเผลติดเชื้อได้

 

การวินิจฉัย
ตรวจหาไข่พยาธิด้วยวิธีสก็อตเทปเทคนิค (Scotch tape technique)

 

การรักษา
ให้ยา mebendazole ควรรักษาทั้งกลุ่มประชากร ครอบครัว หรือทั้งชั้นเรียน

 

การป้องกัน
– ทำความสะอาดเครี่องนอน เเละเครื่องนุ่งห่มโดยนำมาตากเเดด
– รักษาอนามัยส่วนบุคคลเเละครอบครัว เช่น ตัดเล็บให้สั้น เเละล้างมือให้สะอาดก่อนกินอาหาร
– สวมชุดนอนที่มิดชิด ไม่หลวม เพื่อป้องกันไม่ให้เด็กเกาก้นระหว่างนอนหลับ ป้องกันการเเพร่กระจายของไข่พยาธิ

 

เอกสารอ้างอิง
– Microbiology Laboratory Turkey. Enterobius vermicularis egg. https://www.facebook.com/746914118843454/posts/1074824839385712?sfns=mo
– อัญชลี ด่านตระกูล. โรคพยาธิเข็มหมุด. http://www.med.cmu.ac.th/d…/parasite/public/Enterobiasis.htm
– โรงพยาบาลเวชศาสตร์เขตร้อน. พยาธิคันก้น ที่แสนจะน่ารำคาญ. http://www.tm.mahidol.ac.th/…/tropical-…/new/Enterobius.html
– ณัฏฐวุฒิ แก้วพิทูลย์. พยาธิตัวกลม ใน ตำราปรสิตวิทยาทางการพยาบาลและสาธารณสุข. 2562, 410 หน้า

– https://www.facebook.com/165024004242670/posts/454525155292552/?d=n