โรคสครัปไทฟัส (Scrub Typhas)

ผศ.ดร.ณัธคพัชฬ รัตนพิทูลย์
ศูนย์วิจัยโรคปรสิต สำนักวิชาแพทยศาสตร์
มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี

โรคสครัปไทฟัส (Scrub Typhas)

เรียกชื่อได้หลายชื่อ อาทิ โรคไข้รากสาดพุ่มไม้ หรือโรคไข้รากสาดไรอ่อน (Chigger,ไรอ่อน หรือไรแดง เป็นโรคติดเชื้อที่เกิดจากแบคทีเรียริกเก็ตเซีย (Rickettsia)โดยมีเห็บ เหา หมัด โลน ไร เป็นพาหะ ส่วนใหญ่จะเป็นตัวอ่อนของไรอ่อน (สายพันธุ์ Leptotrombidium akamushi และ Leptotrombidium deliense)โรคนี้พบในทุกภาคของประเทศไทย แต่พบมากในภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ อยู่ระหว่าง 8-12 รายต่อประชากร 1 แสนคน

การเกิดโรคสครัปไทฟัสเริ่มจากตัวอ่อนไรอ่อน (Larva) ที่มีเชื้ออยู่กัดคน น้ำลายของไรอ่อนมีเอนไซม์ที่ย่อยสลายเซลล์ จะย่อยสลายเซลล์ผิวหนังให้เกิดเป็นแผลหนังตาย สีดำคล้ำคล้ายถูกบุหรี่จี้ เรียกว่า Eschar lesion (แผลไรกัด หรือ หนังตายล่อน อาจพบได้ตามที่ร่มผ้า เช่น รักแร้ ขาหนีบ) ทำให้เกิดอาการคัน ผิวหนังที่อยู่โดยรอบเนื้อตายจะบวมแดง ผู้ป่วยมีไข้เฉียบพลัน ปวดศีรษะ ปวดเมื่อยตัว ปวดกระบอกตา ตาแดง ต่อมน้ำเหลืองโตและเจ็บ โดยเฉพาะที่อยู่ใกล้ๆกับแผล อาจมีไอแห้ง มักพบผื่นลักษณะ Maculopapular และหายเองใน 2-3 วัน ในบางรายอาจมีอาการรุนแรง เช่น ซึม สมองอักเสบ ปอดบวม ตัวและตาเหลือง ผู้ป่วยมักมีประวัติเที่ยวหรือเข้าไปในทุ่งหญ้าหรือป่า 6-18 วันก่อนมีอาการ (ICD-10: A 75.31)

ดังนั้น หากท่านมีอาการไข้ รับประทานยาลดไข้แล้วอาการไม่ดีขึ้น หรืออาการเลวลง ควรรีบพบแพทย์/มาโรงพยาบาลภายใน 1-2 วัน โดยเฉพาะในผู้สูง อายุ และในคนมีโรคประจำตัว

เวลาไปท่องเที่ยวป่า จำเป็นต้องทำงาน หรือกิจกรรมเกี่ยวป่า พุ่มไม้ ควรป้องกันตนเอง อาทิ สวมใส่เสื้อผ้า กางเกงแขน/ขายาว สวมถุงน่อง และรองเท้าชนิดหุ้มส้นให้มิดชิด เสื้อควรปิดคอ ใส่ชาย เสื้อไว้ในกางเกง ทายาป้องกันแมลง ไม่นั่ง นอนบนหญ้า ฝาง นานๆ หรืออยู่ใกล้ อยู่ใต้ต้นไม้ พุ่มไม้เตี้ยๆ เป็นต้น

ขอบคุณภาพ
ไรแดง :
http://kpi.msu.ac.th/…/ag_…/ag_19_in_1.2.5_257%282561%29.pdf
Escar lesions:
http://medinfo.psu.ac.th/pr/MedBoard/readboard.php?id=856